بکسل کردن کامیون فقط یک توصیه ساده تعمیرکاری نیست؛ در عمل میتواند تفاوت بین یک مشکل کوچک و یک تعمیر چند صد میلیونی گیربکس را رقم بزند.
نکته: تمام مواردی که در ادامه به آنها اشاره میشود، مربوط به زمانی است که موتور یا مجموعه کلاچ کامیون دچار آسیب شده و هیچگونه حرکتی روی شافت ورودی گیربکس وجود ندارد.
نتیجه: در صورتی که مشکل از دیفرانسیل یا محور حرکتی عقب و جلوی شما باشد بکسل کردن کامیون مشکلی ندارد.
گیربکس آیلپمپ دار چیست و در چه ماشینهایی استفاده میشود؟
در بسیاری از کامیونها، کشندهها، اتوبوسها و ماشینآلات سنگین امروزی، از گیربکسهایی استفاده میشود که درون خود پمپ روغن (آیلپمپ) دارند. این پمپ وظیفه دارد:
- روغن گیربکس را در مدار داخلی به گردش درآورد
- دندهها، بوشها و کلاچهای داخلی را روانکاری کند
- حرارت گیربکس را کنترل کند
- در گیربکسهای اتوماتیک و AMT، فشار هیدرولیک لازم برای تعویض دنده را تأمین کند
نکته حیاتی اینجاست که در این گیربکسها، آیلپمپ فقط در صورت روشن بودن موتور و چرخیدن شافت ورودی کار میکند. وقتی ماشین خاموش است، پمپ روغن (آیلپمپ) عملاً از کار میافتد و هیچ روغنی در مدار گیربکس به گردش در نمیآید.
چرا بکسل کردن گیربکس آیلپمپ خطرناک است؟
وقتی خودروی سنگین را بکسل میکنیم، معمولاً:
- با حرکت یدککش، چرخهای محرک شروع به چرخیدن میکنند
- این چرخش، از طریق دیفرانسیل و میلگاردان، محور خروجی گیربکس را میچرخاند
- دوران شافت خروجی موجب حرکت رولبرینگها و بلبرینگهای سمت خروجی میشود اما شافت ورودی و هیچ یک از دندهها چرخشی انجام نمیدهد.
اما یک مشکل بزرگ وجود دارد:
موتور خاموش است → شافت ورودی گیربکس و آیلپمپ فعال نیست → روغن در گیربکس نمیچرخد →
در عین حال دندهها و مجموعه داخلی گیربکس با سرعت در حال چرخش هستند، ولی تقریباً بدون روغن و بدون فشار هیدرولیک.
نتیجه این شرایط:
-
سایش شدید قطعات داخلی
دندهها، بوشها که باید در لایهای از روغن شناور باشند، خشک میچرخند و در سرعتهای بالا سایش شدیدی تجربه میکنند.
-
گرم شدن غیرعادی گیربکس
اصطکاک بالا → تولید گرما → داغ کردن گیربکس.
چون روغن در گردش نیست، این گرما نهتنها دفع نمیشود، بلکه باعث افت کیفیت روغن موجود هم میشود.
-
آسیب به کلاچها و باندهای داخلی (در گیربکسهای اتوماتیک و AMT)
در این نوع گیربکسها، تعدادی کلاچ و باند داخلی با فشار روغن کنترل میشوند. وقتی فشار روغن مناسب وجود ندارد اما قطعات در حال چرخشاند، سایش، سر خوردن و سوختن صفحات اصطکاکی اتفاق میافتد.
-
احتمال گیرپاژ (قفل کردن گیربکس)
اگر بکسل انجام شود، احتمال گیرپاژ گیربکس حتمی است؛ حال براساس اینکه با چه سرعتی و چند کیلومتر راه طی شده میزان سوختگی دندههای گیربکس و خسارت وارد شده تعیین میشود.
هزینه بیتوجهی: از یک بکسل ساده تا تعمیر چند صد میلیونی
بسیاری از رانندگان تصور میکنند بکسل کردن چند کیلومتر مشکلی ایجاد نمیکند؛ اما تجربه تعمیرگاههای تخصصی ماشین سنگین چیز دیگری میگوید:
- گیرپاژ گیربکس
- فرسودگی زودرس گیربکس
- ایجاد صدای اضافی در دندهها
- کم شدن شتاب و بد جا رفتن دندهها (در گیربکسهای اتوماتیک/AMT)
- روشن شدن چراغ اخطار گیربکس
- نهایتاً نیاز به اُوِر هال کامل گیربکس
در شرایط امروز بازار قطعات و قیمت ارز، هزینه تعمیر اساسی گیربکسهای اتوماتیک یا AMT روی کشنده و اتوبوس، بهراحتی میتواند به دهها تا صدها میلیون تومان برسد.
یعنی یک بکسل کردن کامیون اشتباه، عملاً تبدیل میشود به یک هزینه سنگین که میشد با رعایت چند نکته ساده از آن جلوگیری کرد.
چه زمانی بکسل کردن کمی کمخطرتر است؟
برخی رانندگان میگویند: «اگر مسافت کم باشد، مشکلی پیش نمیآید.» واقعیت این است که:
- هرچقدر مسافت کوتاهتر و سرعت کمتر باشد، ریسک کمتر است
- اما ریسک صفر نمیشود؛ چون حتی چند دقیقه چرخیدن خشک دندهها میتواند شروع سایش و خرابی باشد، مخصوصاً در گیربکسهای حساستر و جدیدتر.
بنابراین از نظر اصول فنی و توصیه کارخانهها:
بکسل کردن خودروی سنگین با گیربکس آیلپمپ، حتی در مسافت کوتاه، توصیه نمیشود؛ مگر با رعایت شرایط خاص.
در چه شرایطی بکسل کردن امنتر است؟
اگر مجبور هستید یک کامیون، کشنده یا اتوبوس با گیربکس آیلپمپ را جابهجا کنید، چند راه اصولیتر وجود دارد:
۱. باز کردن میلگاردان
ایمنترین روش رایج بین تعمیرکاران حرفهای:
- قبل از بکسل کردن کامیون:
- میلگاردان را از دیفرانسیل یا گیربکس باز کنید
- در این حالت، با حرکت چرخها، دیگر نیرویی به گیربکس منتقل نمیشود
- نتیجه:
- گیربکس ثابت میماند
- فقط چرخها، دیفرانسیل و محورها میچرخند
- اسمی از چرخیدن خشک قطعات گیربکس در کار نخواهد بود
این روش البته نیاز به ابزار، زمان و تجربه دارد و باید کاملاً ایمن و اصولی انجام شود تا آسیبی به شافتها و فلنجها وارد نشود.
2. بازکردن پلوس
در کامیونهای تکدیفرانسیل و جفتدیفرانسیل، میتوان با باز کردن درب توپ دیفرانسیل و خارج کردن یکی از پلوسها و سپس بستن مجدد درب دیفرانسیل، از انتقال نیروی حرکتی چرخها به گاردان و در ادامه به گیربکس جلوگیری کرد. این اقدام مانع از وارد آمدن آسیب و سوختن گیربکس در زمان بکسلکردن میشود.
نکته: البته این روش برای مسیر های بیشتر از 10 کیومتر توصیه نمیشود به دلیل اینکه در بوش ها و واشر های برنجی داخل هوزینگ دیفرانسیل فشار زیادی میآورد.
3. بازکردن سوپاپ سبکوسنگین
یکی از روشهای مجاز برای بکسلکردن کامیونهای مجهز به گیربکس دارای پمپ روغن، باز کردن سوپاپ سبک و سنگین و قرار دادن اهرم هزارخار سبک و سنگین در وضعیت خلاص (حالت میانی) است. انجام این اقدام باعث میشود نیروی دورانی منتقلشده از گاردان، در مجموعه سبک و سنگین بهصورت آزاد گردش کند.
نکته: این روش صرفاً برای گیربکسهای مایلر، میلر و مایلر کویتی که در آنها عمل سبک و سنگین کردن توسط دسته هزارخار و پمپ سبک و سنگین خارجی انجام میشود، قابل استفاده است.
4. استفاده از یدککش چرخبر یا جرثقیل برای کامیون
در این روش:
- چرخهای محرک از روی زمین بلند میشوند
- ماشین از عقب بلند شده و حمل میشود
- عملاً گیربکس درگیر نمیشود و نمیچرخد
نکته: این کار فقط برای کامیونهای سنگین که دارای گیربکسهای آیلپمپ دار میباشد توصیه میشود.
- ظرفیت جرثقیل/یدککش متناسب با وزن خودرو باشد
- خودرو درست مهار شده باشد تا در مسیر جابهجا نشود
نکات مهم برای رانندگان و مالکان ماشینهای سنگین
برای کاهش ریسک خرابی گیربکس در زمان خرابیهای جادهای و اضطراری، بهتر است به این نکات توجه کنید:
-
قبل از بکسل کردن کامیون، نوع گیربکس ماشین خود را بشناسید.
اگر گیربکس شما اتوماتیک، AMT یا دارای آیلپمپ است، حتماً از بکسل معمولی خودداری کنید.
-
دفترچه راهنمای سازنده را مطالعه کنید.
بسیاری از شرکتها مثل مرسدس بنز، اسکانیا، ولوو و … در دفترچهها صریحاً روش مجاز برای حمل و جابهجایی را توضیح دادهاند.
-
به یدککش یا امدادگر حتماً نوع گیربکس را اعلام کنید.
اگر امدادگر آشنا نباشد و شما هم چیزی نگویید، ممکن است به روشی شما را بکسل کند که به گیربکس آسیب بزند.
-
در صورت امکان، همیشه روش باز کردن میلگاردان یا حمل با چرخبر/جرثقیل را انتخاب کنید.
تفاوت گیربکسهای دستی ساده با گیربکسهای آیلپمپ در بکسل
در گیربکسهای دستی قدیمی و ساده (بدون پمپ روغن داخلی):
- معمولاً روغن داخل گیربکس به صورت پاششی توسط چرخش دندهها پخش میشود.
- در مسافتهای کوتاه و سرعتهای پایین، بکسل کردن خیلی پرریسک نیست (هرچند باز هم بهتر است اصولی انجام شود).
اما در گیربکسهای جدید با آیلپمپ (بهخصوص اتوماتیک و AMT):
- سیستم کاملاً به فشار روغن و گردش برنامهریزیشده روغن وابسته است.
- بسیاری از قطعات بدون فشار روغن و در حالت خشک طراحی نشدهاند و تحمل سایش مستقیم را ندارند.
به همین دلیل است که بکسل کردن در این گیربکسها، دهها برابر حساستر و خطرناکتر از گیربکسهای دستی قدیمی است.
جمعبندی: یک اشتباه کوچک، یک هزینه بزرگ
برای شما که با کامیون، کشنده، اتوبوس یا ماشینآلات راهسازی سر و کار دارید، گیربکس قلب سیستم انتقال قدرت است.
اگر گیربکس شما آیلپمپ دارد، این نکته را همیشه به خاطر بسپارید:
- هرگز بدون فکر و بدون رعایت اصول، اقدام به بکسل کردن نکنید.
- در صورت اجبار:
- یا میلگاردان را باز کنید
- یا از یدککش چرخبر/جرثقیل استفاده کنید
رعایت همین نکته ساده میتواند شما را از یک تعمیر سنگین و پرهزینه گیربکس نجات دهد.
کلیه حقوق این سند محفوظ است. بازنشر با ذکر منبع مجاز است.
💬 سوالی داری؟ مستقیم بپرس!
در تماس مستقیم با کارشناسان دیزلخودرو، مشاوره بگیرید و از جدیدترین موجودیها مطلع شوید.
اين وبلاگ بهصورت اختصاصي توسط تيم ديزل خودرو تهيه شده و هرگونه کپيبرداري بدون ذکر منبع ممنوع است.
تجربه ٬ تخصص و تکنولوژی ؛ امضای دیزل خودرو
📞 مشاوره تخصصی و استعلام قیمت:
ارتباط با ما : دیزل خودرو
